Kişilik bozukluklarıGüncellendi:

Histrionik kişilik bozukluğu nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Yazan: Psikonet Editörü

Histrionik kişilik bozukluğu nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Histrionik kişilik bozukluğu, sürekli ilgi odağı olma isteği ve abartılı, hızla değişen duygularla belirli bir kişilik bozukluğudur. Kişi başkalarının onayına çok ihtiyaç duyar; ilgi görmediğinde kendini değersiz ve rahatsız hisseder.

Histrionik ne demek?

Bu kişilik bozukluğu eskiden "histerik kişilik" olarak adlandırılırdı. "Histeri" sözcüğü tarihsel olarak kadınlara yakıştırılan ve damgalayıcı bir anlam taşıdığı için bugün "histrionik" (sahneye ait, gösterişli) terimi kullanılır.

Belirtileri

Histrionik kişilik bozukluğunda dikkati üzerine çekme isteği ve çabası, olayları büyütmeye ve dramatize etmeye eğilim; abartılı duygusal tepkiler, beden ve yüz hareketleri ve çabuk etkilenme gibi özellikler bulunur. Kimilerinde baştan çıkarıcı davranışlar dikkati çeker. Çabuk arkadaş olurlar, ama çabuk reddedilmiş hissederler. İlişkiler çoğu zaman yüzeysel kalır. Şefkat ve sevgi açlığı gösterirler, ama dengeli ve derin ilişkiler kurmakta zorlanırlar.

Tanı sistemi DSM-5'e göre erken yetişkinlikte başlayan ve şu özelliklerden en az beşiyle belirli süreğen bir tablo vardır (APA, 2013):

  • İlgi odağı olmadığı durumlarda rahatsız olur.
  • Başkalarıyla ilişkisi çoğu zaman uygunsuz biçimde baştan çıkarıcı ya da kışkırtıcı davranışlarla belirlidir.
  • Hızla değişen ve yüzeysel kalan duygular sergiler.
  • İlgiyi üzerine çekmek için sürekli dış görünüşünü kullanır.
  • Etkilemeye yönelik ama ayrıntıdan yoksun bir konuşma biçimi vardır.
  • Kendini dramatize eder, gösterişli davranır ve duygularını abartarak ifade eder.
  • Telkine açıktır, yani başkalarından ya da olaylardan kolay etkilenir.
  • İlişkilerin olduğundan daha yakın olduğunu düşünür.

Klinikte kadınlara daha sık tanı konur; ama toplum araştırmalarında kadınlarda ve erkeklerde benzer oranlarda görülür (APA, 2013). Erkeklerde aynı özellikler farklı biçimlerde, örneğin güç ve fiziksel üstünlük gösterisiyle ortaya çıkabilir.

İlişkilerde histrionik özellikler

Histrionik özellikleri olan kişiler sıcak, coşkulu ve canlı oldukları için ilk bakışta çekici gelebilir. Zamanla ilgi ihtiyacı yakınlarını yorabilir: Kişi ilgi azaldığında kıskançlık, sitem ya da dramatik tepkiler gösterebilir. Duygular yoğun ama kısa sürelidir; bu yüzden karşısındakiler onun gerçekte ne hissettiğini anlamakta zorlanabilir. Kişinin kendisi ise çoğu zaman yalnızlık ve görülmeme duygusuyla mücadele eder. Yalnızlık, reddedilme ve ilişki kayıpları depresyona yol açabilir; bkz. depresyon nedir?

Neden olur?

Kesin bir nedeni bilinmez. Mizaç, sevgi ve ilginin dış görünüşe ya da "eğlenceli" olmaya bağlı olduğu bir çocukluk, ancak dikkat çekerek görülebilmiş olmak ve kalıtsal etkenler birlikte rol oynayabilir. Şema terapi açısından histrionik özelliklerin arkasında çoğu zaman "duygusal yoksunluk" ve "onay arayıcılık" şemaları bulunur: Kişi değerini başkalarının ilgisine bağlar (Young ve ark., 2003). Bu açıdan özgüven eksikliği yazımız da yol gösterici olabilir.

Benzer tablolarla farkı

  • Narsisistik kişilik: İkisinde de ilgi isteği vardır. Narsisistik kişi hayranlık ve üstünlük ister, histrionik kişi ise ilgi ve sevgi; histrionik kişi duygularını daha açık, daha sıcak ve daha değişken yaşar.
  • Borderline kişilik: İkisinde de duygular yoğundur. Borderline'da kendine zarar verme, derin boşluk duygusu ve öfke patlamaları daha belirgindir.

Tedavi

Histrionik kişilik bozukluğuyla ilgili araştırma azdır, ama psikoterapi yardımcı olur. Histrionik kişiliğin de dahil olduğu bir grup kişilik bozukluğunda 50 oturumluk şema terapi, olağan tedaviye göre iyileşmede daha başarılı bulunmuştur (Bamelis ve ark., 2014). Terapide duyguları tanımak ve daha dengeli ifade etmek, ilgi ihtiyacını sağlıklı yollarla karşılamak, değeri başkalarının onayından ayırmak ve ilişkilerde derinlik kurmak üzerinde çalışılır. Eşlik eden depresyon ya da kaygı için ilaç tedavisi düşünülebilir. Şema terapinin genel çerçevesi için şema terapi nedir? rehberimize bakabilirsiniz.

Yakınlar için öneriler

  • Sakin ve tutarlı ilgi gösterin; ilgiyi yalnız kriz anlarında değil, sakin anlarda da verin.
  • Dramatik tepkilere aşırı tepkiyle karşılık vermeyin; sakin kalın ve konuyu somut olaya getirin.
  • Duygularını ciddiye alın, ama kararları duygunun en yoğun olduğu anda vermemesini önerin.
  • Kendi sınırlarınızı koruyun ve gerektiğinde kendiniz için destek alın.

Kişilik bozukluklarının genel tablosu, türleri ve tedavisi için: Kişilik bozukluğu nedir?

İlgili kitap önerileri:

Kaynaklar

  1. American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.
  2. Bamelis, L. L. M., Evers, S. M. A. A., Spinhoven, P., & Arntz, A. (2014). Results of a multicenter randomized controlled trial of the clinical effectiveness of schema therapy for personality disorders. American Journal of Psychiatry, 171(3), 305–322.
  3. Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner's guide. New York: Guilford Press.

Bu konuda diğer yazılar

  1. Narsist anne: Özellikleri, çocuğa etkileri ve iyileşme yolları6 dk
  2. Kişilik bozukluğu nedir? Türleri, belirtileri ve tedavisi9 dk
  3. Borderline (sınır) kişilik bozukluğu nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi11 dk
  4. Narsist ne demek? Narsist kişinin özellikleri ve narsistle başaçıkma10 dk
Kişilik bozuklukları: bütün yazılar
Paylaş: WhatsAppXFacebook
Histrionik kişilik bozukluğu nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi | Psikonet