PANİK VE DİĞER ENDİŞE DURUMLARININ KÖKENİNDEKİ ŞEMA: DAYANIKSIZLIK

Bu yazıda Panik Bozukluğu da dahil olmak üzere neredeyse tüm kaygı ve endişe bozukluklarının kökenindeki şema olan Dayanıksızlık hakkında detaylı bilgiler ve kendine yardım yöntemlerini bulacaksınız. ŞEma Araştırması bölümünde ayrıca diğer 17 şema ile ilgili bilgiler ve kendine yardım teknikleri mevcuttur. Bu nedenle eğer halen bu araştırmamıza katılmadıysanız katılmanızı ve kendinizle ilgili derinlikli bilgilere ulaşmanızı öneririz.

--------

DAYANIKSIZLIK NEDİR?

Kişinin önleyemeyeceği, beklenmedik bir felaketin herhangi bir zamanda ortaya çıkmasından abartılı korkudur. Kişinin her an olabileceğini beklediği ve kendisini dayanıksız hissettiği korkulan durumlar, aşağıdakilerin biri veya daha fazlasına karşıdır:
a) Tıbbi: kalp krizi, AIDS, kanser, beyin kanaması veya amansız herhangi bir hastalığa yakalanma endişesi vardır.
b) Ruhsal : Çıldırma, aklını kaybetme korkusu olarak ifade edilen kişinin kendi ruhsal dengesine olan güvensizliktir.
c) Maddi: Tüm parasını kaybederek muhtaç hale gelmekten korkar.
d) Çevresel: Asansörler, saldırıya uğrama, uçaklar, depremler, kedi, köpek, örümcek gibi yaşam içinde karşılaşılabilen durumlardan korku vardır.
e) Adli: Kişi her an başına yasal bir sorunun geleceğine ve altından kalkamayacağına, ceza alacağına veya hapis yatacağına dair bir korku türüdür.

Karakteristik Dayanıksızlık Davranışları
a)Abartılı korkularınız yüzünden günlük hayatta genellikle kaygılı hissediyorsunuz.
b)Sağlığınız ve muhtemel hastalıklar yüzünden o kadar endişelisiniz ki:
I)gereksiz tıbbi kontrollere gidiyorsunuz. II)sürekli destek ihtiyacınızla ailenize yük oluyorsunuz ve III)hayatın diğer özelliklerinden zevk alamıyorsunuz.
c)Vücudunuzu çok dinlediğiniz için ve muhtemel hastalık endişeniz yüzünden panik ataklar yaşıyorsunuz.
d)İflastan gerçekdışı bir korkunuz var. Bu para konusunda gereksiz yere sıkı, ve ekonomik ve mesleki değişiklik yapma konusunda isteksiz olmanıza neden oluyor. Yeni yatırım ya da projeleri kaybetmek pahasına elinizdekini tutmak için çaba harcıyorsunuz. Risk alamıyorsunuz.
e)Kanuni bir tehlikeden sakınmak için uç noktalarda uğraş veriyorsunuz. Örneğin gece dışarı çıkmaktan, büyük şehirleri ziyaret etmekten, toplu taşıma araçlarından kaçınıyorsunuz. Yani hayatınız oldukça sınırlandırılmış durumda.
f)Ufacık bile olsa risk içeren günlük işlerden kaçınıyorsunuz. Örneğin asanrörler, metro, ya da deprem olabilecek bir şehirde yaşamak gibi.
g)Eşinizin siz korkularınızdan korumasına izin veriyorsunuz. Oldukça desteğe ihtiyaç duyuyorsunuz. Eşiniz korktuğunuz durumlardan kaçınmanıza yardımcı oluyor. Eşinize aşırı bağımlı hale geliyorsunuz. Bu bağımlılığa bile öfkeleniyorsunuz.
h)Kronik anksiyeteniz sizi bazı psikosomatik hastalıklara daha yatkın yapıyor (örn. egzema, astım, kolit, ülser, vs.)
i)Sosyal hayatınızı sınırlıyorsunuz çünkü korkularınızın sonucu olarak diğer insanların yapabildiği pekçok şeyi yapamıyorsunuz.
j)Korkularınıza uyum sağlamak zorunda kalan eşiniz ve ailenizin de hayatını sınırlıyorsunuz.
k)Korkularınızı çocuklarınıza geçirmeniz olası.
l)Tehlikeden sakınmak için birçok başa çıkma mekanizmasını abartılı derecede kullanıyorsunuz. Obsesif-kompulsif belirtiler ve batıl düşünceler taşıyabilirsiniz.
m)Kronik endişenizi azaltmak için ilaç, alkol, yemek vs.’e çok düşmüş olabilirsiniz.

Özel Dikkat ! Dayanıksızlık’ta Şema Kimyası
Bu şemaya sahip kişiler genellikle kendilerine destek olacak eşler seçerler. Terapide seçilen bu eşlerin bir lakabı vardır: “Baston Eş”. Gerçekten de bu eşler, kişinin korkularının yersiz olduğunu ona yüzleştirmeyi pek yapamazlar. Genellikle ona güven vermeye, destek olmaya çalışırlar. Terapi sırasında eşlerin desteğini azaltmak, daha sağlıklı yüzleştirici tepkilerle değiştirmek önemlidir.

Korkulan durumlara göre eş seçimi önem kazanabilir. Kalp krizi geçirmekten korkan bir kişi için bir doktor ideal bir eş gibi gelebilir. Çünkü her an yanında ona ilk müdaheleyi yapabilecek birisi vardır. Ya da parasal endişeleri olan birisi için varlıklı bir eş rahatlatıcı olabilir.

Dayanıksızlık’ın Kökenleri
Tüm Bozulmuş Hareket Özgürlüğü Şemaları gibi, Dayanıksızlık şemasında da, aşırı koruyucu bir ana baba tutumu vardır. Bu kollamaya anne babanın endişeli tutumları da eşlik eder. Çocuk, çocuk yaşlardan itibaren terlerse, soğuk su içerse veya çıplak ayakla gezerse hasta olacağına, futbol oynarsa ayağı kırılacağına, sokakta gezerse kaçırılacağına veya saldırıya uğrayacağına inandırılır.

a)Bu şemayı aynı şema ile yaşamış ebevynlerinizi gözlemleyip izleyerek edindiniz. Anneniz/babanız fobikti ya da bazı alanlarda aşırı korkuları vardı (kontrolü kaybetme, hastalanma, iflas etme gibi.
b)Ebeveyniniz tehlike ya da hastalık konularında aşırı koruyucuydu. Sürekli sizi tehlikeler konusunda uyarıyordu. Kendinizi bu günlük işlerle bile başa çıkamayacak kadar kırılgan ve beceriksiz hissediyorsunuz.
c)Ebeveyniniz sizi yeterince korumadı. Çocukluk çevreniz fiziksel, duygusal ve finansal olarak yeterince güvenli değildi. (Bu genellikle Duygusal Yoksunluk, veya Şüphecilik ile beraberdir.)
d)Çocukken çok hastalandınız veya sizi incinebilir hissettirecek ciddi bir travmatik olay yaşadınız (örneğin bir araba kazası)
e)Ebeveynlerinizden biri travmatik bir olay yaşadı, belki de hayatını kaybetti. Dünyayı “tehlikelerle dolu” algılamaya başladınız.

Dayanıksızlık’ın İlişkinize Yansıması
Genellikle bu şeması olan kişinin yanında ona destek olmaya çalışan bir eş bulunur. Ancak korumaya yönelik davranışların bir faydası olmadığı ve olamayacağı için bazen bu eşler bıkkınlığa girerler. Diğer yandan ilişki, daha çok bir tarafın korkuları ve önlem alma çabaları için harcanan zamandan oldukça olumsuz olarak etkilenir.

Dayanıksızlık’ı nasıl değiştireceğiz?
a)Şemanızın kökenlerini anlamaya çalışın.
b)Özgün korkularınızın bir listesini yapın.
c)Korkulan durumların bir sıralanmasını oluşturun.
d)Sevdiğiniz insanlarla buluşun ve korkularınızla yüzleşebilmenizde onların desteğini alın.
e)Korktuğunuz olayların olabilirliğini hesaplayın.
f)Her korku için bir başa çıkma kartı hazırlayın.
g)İçinizdeki çocukla konuşun. Çocuğunuza güçlü ve cesur bir ebeveyn olun.
h)Gevşeme tekniklerini öğrenin ve uygulayın.
i)Görselleme sırasında her korkunuzla teker teker başa çıkın.
j)Her korkunuzla gerçek yaşamda başa çıkın.
k)Attığınız her adım için kendinizi ödüllendirin.
l)Bu şemanızın etkili olduğunu düşündüğünüz olayları Düşünce Kayıt Formunda çalışın. (Düşünce Kayıt Formu Şema Araştırmamıza katılarak tüm ölçekleri doldurmuş üyelerimizin kullandığı ve bizim geliştirdiğimiz bir kendine yardım aracıdır.)

Daha detaylı bilgiler için yayınevimizden çıkan kitapları gözden geçirebilirsiniz.
Tüm Kitaplar'da %40 a varan Sonbahar indirimi için tıklayın!

Jane Doe

Psikiyatr H.Alp Karaosmanoğlu

1969 yılında İzmir'de doğdu. 1993 yında Ege Üniversitesi Tıp Fakülesi'nden mezun olduktan sonra Psikiyatri ihtisasını Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesinde tamamladı. Analitik Yönelimli Grup Terapileri, Bilişsel ve Davranışçı Psikoterapi, Cinsel İşlev Bozuklukları Tedavileri eğitimlerini tamamladı.

2000 yılında PsikoNET Psikoterapi ve Eğitim Merkezini kurdu. Halen bu merkezin yöneticiliğini yapmaktadır. Bilişsel ve Davranışçı Terapi eğitimini ve süpervizyonunu bitirdikten sonra 2002 yılında Şema Terapi ile ilgilenmeye başladı ve 2005 yılının başlarından itibaren bu tedavi türünün ülkemizde tanınması ve uygulanması amacıyla eğitmlere başladı. ISST (International Society of Schema Therapy) tarafından "Advanced" seviyede Şema Terapisti ve eğitimcisi olarak tanınan Dr. Karaosmanoğlu halen bu eğitimleri sürdürmektedir.

2003 yılında PsikoNET Yayınlarını kuran Dr. Karaosmanoğlu, Bilişsel ve Davranışçı Terapi ve Şema Terapi konularında çeşitli kitapların çevirilerinde yer aldı ve editörlüklerini yaptı.